Logo CC Transp

 

20140530 Nachtwandeling door Zutphen 0007

 

Donderdagavond 14 februari 2008, Die Schöpfung van Franz Joseph Haydn.

27-5-2010_13-01Die Schöpfung van Franz Joseph Haydn  is een muzikale vertelling over de schepping.Tijdens een bezoek aan Engeland krijgt de Oostenrijkse componist Franz Joseph Haydn een tekst in handen waarin het bijbelse scheppingsverhaal in dichtvorm is weergegeven. Haydn is opgetogen.

Kort daarvoor heeft hij de wens uitgesproken "een werk te schrijven dat mijn naam blijvende roem zal schenken in de wereld." De tekst is het perfecte uitgangspunt voor de grootse compositie die hij in gedachten heeft.

 

Terug in Wenen begint Haydn met het componeren van Die Schöpfung (De Schepping). Hij is op het hoogtepunt van zijn roem, en de stad wacht met ingehouden adem op de première. De eerste uitvoering vindt in kleine kring plaats en wordt door Haydn zelf gedirigeerd. Later schrijft de componist over deze gebeurtenis: "Ik was zo koud als ijs, op het volgende ogenblik leek het alsof ik in brand stond; een paar keer dacht ik dat ik een hartaanval zou krijgen."

Die Schöpfung bestaat uit drie delen. Het eerste deel begint met een voorspel getiteld "De uitbeelding van de chaos". Daarna kondigt de aartsengel Rafael de eerste scheppingsdag aan, waarin het ontstaan van het licht wordt uitgebeeld. Heel zacht en mysterieus spelen koor en orkest een langzame inleiding, tot plotseling, bij het woord "Licht", een heldere en stralende klank in de muziek doorbreekt. Het is een buitengewoon verrassend moment, en Haydn weet heel goed dat hij een pracht van een vondst heeft gedaan. Hij heeft dan ook voorzorgen genomen om de passage voor iedereen verborgen te houden. Iemand uit het publiek omschrijft de gebeurtenis als volgt: "Ik zie Haydn's gezicht nog voor me toen dit deel in het orkest klonk. Haydn beet op zijn lippen alsof hij zijn schaamte voor iets wilde verbergen, of alsof hij een geheim niet wilde laten doorschemeren. En op het moment dat het licht voor de eerste keer uitbrak, zou je kunnen zeggen dat de vonken uit de brandende ogen van de componist schoten.

Die Schöpfung gaat verder met een opeenvolging van muzikale natuurschilderingen. Haydn schetst onder andere een storm (compleet met wind, bliksem, donder, regen, hagel en sneeuw), een woest golvende zee, bergen en dalen, en sterren die aan de hemel flonkeren. Het tweede deel beschrijft de vijfde en zesde scheppingsdag, waarin de dieren en de mensen tot leven worden gewekt. We horen een adelaar, een leeuwerik, een duif, een nachtegaal, vissen, een leeuw, een hert, een paard, koeien, schapen, insecten en zelfs een lange worm die over de aarde kruipt. In het derde deel ontmoeten we Adam en Eva, die zich verwonderen over de schoonheid van het paradijs en in een prachtig duet hun liefde voor elkaar bezingen.

De eerste uitvoering van Die Schöpfung sloeg in als een bom. Het onderstaande ooggetuigenverslag geeft een indruk van de sfeer tijdens het concert: Eindelijk begon de muziek, en onmiddellijk werd het zo stil, dat je een muis had kunnen horen rennen, en als het publiek niet zo vaak had geapplaudisseerd, had je niet geweten dat er mensen in het theater waren. Maar in mijn hele leven zal ik nooit weer zo'n mooi stuk muziek horen; en zelfs al had het drie uur langer geduurd, en zelfs al was het stank-en-zweetbad nog veel erger geweest, dan had ik dat niet erg gevonden. Ik had me met de beste wil van de wereld niet kunnen voorstellen dat menselijke longen en schapendarmen en kalfsvellen zulke wonderen voort konden brengen. [...] Ik ben nog nooit zo voldaan uit een theater gekomen, en ik heb die hele nacht gedroomd over de Schepping van de Wereld.27-5-2010_13-05

 

 

Componis 

Joseph Hadyn (1732 – 1809) 

 

 

 

 

 

 

 

 

Haydn begon zijn muzikale carrière als zanger in een jongenskoor. Hij speelde ook klavecimbel en begon al jong te componeren. Hij kreeg goede banen bij belangrijke mensen, zoals de vorst Nicolaas Esterhazy, waar hij meer dan 30 jaar in dienst is geweest.

Hij verkreeg roem als "vader van de symfonie"; hij heeft deze muziekvorm grotendeels ontwikkeld. Tophits zijn de Keizerhymne werd het volkslied van Oostenrijk, en later ook dat van Duitsland.

Haydn schreef heel veel muziek. Hij schreef ook veel kerkmuziek en oratoria, waaronder Die Schöpfung, dat het verhaal van de schepping van de aarde vertelt.

Joseph Haydn werd geboren in Rohrau, Oostenrijk. In 1740 kwam hij als koorknaap bij het Weense Domkoor. Hij verdiende toen al geld om van te kunnen leven met het aannemen van compositie-opdrachten en het spelen van dansmuziek. Operacomponist Nicola Porpora, die Haydn had aangenomen als bediende en als klavecimbel-begeleider voor zijn zanglessen, gaf hem als tegenprestatie compositieles. Hij had ook grote invloed op Haydns muzikale ontwikkeling.

Haydn was getrouwd. In 1759 werd Haydn muzikaal directeur en kamercomponist van het privéorkest van graaf Morzin in Lukawitz (Bohemen). Twee jaar later klom hij op tot plaatsvervangend kapelmeester bij vorst Paul Anton Eszterházy in Eisenstadt dicht bij de Hongaarse grens. Vanaf 1766 was hij eerste kapelmeester, nu onder vorst Nicolaus. Nicolaus verplaatste zijn residentie naar Eszterházy en liet daar een eigen opera- en marionettentheater inrichten. De componist was een goede vriend van Wolfgang Amadeus Mozart, en werd in 1785 net als Mozart lid van de vrijmetselarij.

Haydn heeft twee seizoenen in Londen doorgebracht (1791-92 en 1794-95) en had daar groot succes. Sommige van de symfonieën die hij daar schreef, hebben Engelse bijnamen zoals "The Clock" en "The Surprise"-symfonie.

Haydn schreef 106 symfonieën, 24 divertimenti, 24 pianoconcerten en 24 andere concerten voor verschillende solo-instrumenten met orkest; verder pianomuziek, oratoria, missen, opera's, kerkmuziek, liederen en ook talrijke strijkkwartetten die door Mozart bewonderd werden; bovendien schreef hij in 1797 de Keizerhymne "Gott, erhalte Franz den Kaiser", die tot 1920 en van 1929 tot 1946 het volkslied van Oostenrijk was en in 1922 ook tot Duits volkslied werd verklaard. Het heeft de beruchte tekst "Deutschland, Deutschland über alles".

Haydn wordt als "de vader van de symfonie" beschouwd, omdat hij zo'n belangrijke rol heeft gespeeld in het ontwikkelen van deze muziekvorm. Hij stierf in Wenen, de dag nadat Napoleon de stad binnenviel, alhoewel hij tijdens het beleg van Wenen zijn stadgenoten nog gerust stelde: "Waar Haydn is, kan niets gebeuren."